To nie wyspecjalizowany profil działalności a struktura sprzedaży głównie za waluty obce i co najistotniejsze, propozycje banków, skierowały oskarżonych w stronę instrumentów pochodnych o tak złożonym charakterze. Od czasu wpadki z opcjami walutowymi Odlewnie postanowiły nie zabezpieczać się przed wahaniami kursowymi żadnymi instrumentami finansowymi. Sprzężenie to ma szczególnie istotną wagę w sferze kompleksowych transakcji finansowych, w której poznanie istoty oferowanego instrumentu i ryzyk z nim związanych wymaga niejednokrotnie zaawansowanej wiedzy i umiejętności posługiwania się modelami ekonomicznymi niedostępnymi przeciętnemu przedsiębiorcy.

Pismem z dnia 18 grudnia r. Z drugiej strony oświadczyła, że powódka jest jej winna 4. Jednocześnie pozwana dokonała wzajemnego potrącenia tych wierzytelności. Bank wystawił przeciw powódce bankowy tytuł egzekucyjny na kwotę 4. Pismem z dnia 22 stycznia r. Powódka wskazała, że opcje walutowe miały zabezpieczać przed ryzykiem kursowym, a nie je pomnażać. Na podstawie umowy ramowej nie były zawierane żadne inne umowy mogące skutkować po stronie powódki zobowiązaniem o tak znacznej wartości.

W odpowiedzi pozwana nie uznała prawa powódki do złożenia takiego oświadczenia, albowiem powódka nie zgłosiła jakichkolwiek zastrzeżeń do pisemnych potwierdzeń zawartych transakcji. Pismem z dnia 20 kwietnia r.

  • Opcje walutowe a kryzys finansowy w Polsce w r.
  • Sygnaly handlowe SP500.
  • Kurs wymiany jest ustalany w momencie zawarcia transakcji i zależy od trzech czynników.

Osoba która zawierała te umowy w imieniu pozwanej tj. Powyższych ustaleń faktycznych Sąd pierwszej instancji dokonał na podstawie wskazanych dowodów. Wyjaśnił przyczyny, dla których za wiarygodny uznał dowód z opinii instytutu naukowego, podkreślając, że w toku postępowania biegli ustosunkowali się do wskazywanych przez strony zastrzeżeń i zarzutów.

Jednocześnie Sąd Okręgowy odmówił mocy dowodowej załączonym do pozwu dokumentom w postaci "Opinii prawnej Podobnie potraktował załączoną do pisma z dnia 28 listopada r. Sąd odniósł się również do złożonych przez powodową spółkę rekomendacji, a w szczególności do Rekomendacja S II Komisji Nadzoru Finansowego, wskazując, że rekomendacja ta, wydana na podstawie art. Rekomendacje te zawierają prezentowane przez Komisję Nadzoru Finansowego stanowisko oraz stosowane przez nią dyrektywy interpretacyjne, a więc nieprzestrzeganie ich postanowień może skutkować negatywnymi ocenami podejmowanymi w ramach nadzoru następczego, natomiast nie rodzą one jakichkolwiek praw i obowiązków stron w ramach umów transakcji opcyjnych.

Transakcje opcji dzialan bezposrednich PG E Opcja udostepniania transakcji

Podobnie znaczenia w sprawie nie miało pismo Komisji Nadzoru F. Tak samo Sąd Okręgowy pominął załączoną przez powódkę broszurę informacyjną pozwanej dotyczącą wymogów Sąd pierwszej instancji wyraził przy tym przekonanie, że sama dyrektywa Sąd Okręgowy pominął również głosy stron do rozprawy z dnia 26 czerwca r. Sąd pierwszej instancji nie dał wiary dowodowi z zeznań świadka M. Zeznania te pozostawały w nieusuwalnej sprzeczności z zeznaniami świadka R.

Ponadto świadek M. Analogicznie Sąd pierwszej instancji odniósł się do zeznań K. W świetle poczynionych ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy ocenił, że powództwo, jako nieusprawiedliwione co do zasady, podlega oddaleniu w całości. Decydujące znacznie Sąd pierwszej instancji przypisał niewykazaniu przez stronę powodową przesłanek z art.

Uznał, że strona powodowa nie ma interesu prawnego w wytoczeniu przedmiotowego powództwa, gdyż może uzyskać realizację pełni swoich praw na innej Transakcje opcji dzialan bezposrednich, np. Domagając się ustalenia nieistnienia uprawnień pozwanej z opcji call bez znaczenia w tym zakresie pozostają więc opcje putpowódka powołuje się na trzy kwoty: W zakresie dwóch pierwszych kwot strona powodowa nie ma interesu prawnego w rozumieniu art.

Natomiast w zakresie nierozliczonych transakcji opcyjnych, które w ocenie strony pozwanej generowały dług powódki w wysokości 4. Nie ma to jednak - zdaniem Sądu Okręgowego - przesądzającego znaczenia, albowiem w obu wypadkach - nadania klauzuli i nienadania, powódka nie miała interesu prawnego w rozumieniu art. Jeśli bowiem pozwana nie wystąpiła o nadania klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, wierzytelność pozwanej się przedawniła.

Sąd Okręgowy podzielił pogląd, zgodnie z którym wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego nie jest objęte hipotezą art.

Instrumenty pochodne - rodzaje, działanie, ryzyko | Xelion

Bieg ten przerywa dopiero wystąpienie przez bank z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu.

W takim więc wypadku wierzytelność pozwanej przedawniła się art. W sytuacji przedawnienia wierzytelności nie występowałaby obiektywna zachodząca według rozumnej oceny sytuacji niepewność stanu prawnego lub prawa; jedynie zaś taka niepewność uzasadnia tezę o interesie prawnym. Jeśliby zaś pozwana uzyskała klauzulę wykonalności na bankowy tytuł egzekucyjny, powódka może wystąpić na drogę powództwa przeciwegzekucyjnego - przysługuje jej roszczenie o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, które, skoro tytułem egzekucyjnym jest bankowy tytuł egzekucyjny, może oprzeć na kwestionowaniu istnienia obowiązku stwierdzonego takim tytułem art.

Z powyższych względów Sąd pierwszej instancji uznał, że powódka nie udowodniła interesu prawnego w wytoczeniu i popieraniu powództwa o ustalenie z art.

Transakcje opcji dzialan bezposrednich Opcje Matematyka handlowa

W dalszych rozważaniach Sąd Okręgowy dokonał także merytorycznej oceny zasadności żądania i zarzutów podnoszonych przez stronę powodową, które miały przekonywać bądź o bezwzględnej nieważności umów opcji walutowych bądź o skutecznym uchyleniu się przez stronę powodową od zawartych w nich oświadczeń woli z uwagi błąd.

Uzasadniając powództwo powódka zarzuciła, że dopiero w dniu 20 stycznia r. Zarzut ten jest niezasadny, bowiem z ustalonego stanu faktycznego jednoznacznie wynika, że powódka wzorzec ten otrzymała. Ponadto zgodnie z art. W razie gdy posługiwanie się wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyjęte, wiąże on także wtedy, gdy druga strona mogła się z łatwością dowiedzieć o jego treści § 2 zd.

Dalsza część § 2 nie ma w sprawie zastosowania, albowiem powódka nie występowała w sprawie jako konsument, gdyż umowy opcji zawierała bezpośrednio w związku z jej działalnością gospodarczą art.

Kryzys opcji walutowych w Polsce

Tak samo znaczenia nie miał § 4 przywołanego przepisu, albowiem nie było w sprawie podnoszone, aby pozwana nienależycie udostępniła wzorzec w wersji elektronicznej. Z brzmienia § 2 zd. I przywołanego przepisu, będącego wyjątkiem od reguły z § 1, wynika, że doręczenie wzorca nie jest potrzebne, jeżeli posługiwanie się wzorcem jest w danych stosunkach zwyczajowo przyjęte, a przykładowo wskazuje się tu umowy bankowe. Oznacza to, że dla związania stron spornym OWU wystarczyło, aby powódka mogła się w łatwością dowiedzieć o jego treści.

Kryzys opcji walutowych w Polsce – Wikipedia, wolna encyklopedia

Na spełnienie tej przesłanki wskazuje nie tylko, że powódka nie podnosiła okoliczności przeciwnej, ale przede wszystkim fakt, że w późniejszym czasie pozwana na żądanie powódki przesłała jej wiadomością poczty elektronicznej ów wzorzec. Tym samym strony związane były spornym Regulaminem opcje walutowe Sąd pierwszej instancji nie podzielił także zarzutu powodowej spółki jakoby w żadnym z dokumentów strony nie określiły osób uprawnionych do ich reprezentacji.

Z ustalonego stanu faktycznego jasno wynika, że w imieniu powódki, do zawierania umów opcji walutowych przez telefon uprawnieni byli M. Zostały one więc zawarte ze skutkiem dla powódki art. Natomiast umowy telefonicznie w imieniu pozwanej były zawierane przez M. Podejmowanie działań związanych ze współpracą z bankami należało do zakresu obowiązków oskarżonych na zajmowanych stanowiskach.

Z oczywistych względów musieli oni zatem samodzielnie podejmować odpowiednie starania, by ocenić, czy planowane transakcje bankowe będą korzystne dla spółki. Bez wątpienia oskarżeni nie mieli wystarczającej wiedzy i doświadczenia w zakresie złożonych instrumentów finansowych. Mieli natomiast możliwość rozpoznania istoty zawieranych transakcji.

Pojęcia złożonych instrumentów finansowych, kontraktów Były one definiowane w przepisach wykonawczych do ustawy o rachunkowości rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie szczegółowych zasad uznawania, Transakcje opcji dzialan bezposrednich wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych z dnia Jak zostac bardzo krotkim atutem grudnia r.

Nrpoz. Zabezpieczanie spółki przed ryzykiem kursowym także nie było czymś nowym. Z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że spółka już wcześniej korzystała w tym celu z instrumentów finansowych, przy czym były to instrumenty prostsze i obarczone mniejszym ryzykiem np.

Rezygnacja z takich instrumentów w szczególności opcji waniliowych Jak już wskazano wyżej, nie sposób twierdzić, że naruszyli w tym zakresie reguły ostrożności wymagane w danych okolicznościach. Ostrzeżenia udzielane przez bank miały natomiast znaczenie takie, że mogły prowadzić do zaostrzenia owych reguł ostrożności i nałożenia na oskarżonych dodatkowych obowiązków związanych z analizą planowanych transakcji.

Tym samym istotą zagadnienia jest w tym przypadku ustalenie, jaka dodatkowa reguła ostrożności aktualizowała się po stronie oskarżonych w momencie, gdy bank udzielił im tzw.

Zakres informacji udzielanych przez bank należy zatem postrzegać jako jedno z kryteriów pozwalających ocenić, czy po stronie oskarżonych zachodziła "możliwość przewidywania" w rozumieniu art. Z opinii biegłego wynika jednoznacznie, że spółka Rzecz zatem nie w tym, czy w ogóle należało Transakcje opcji dzialan bezposrednich z proponowanych przez bank instrumentów finansowych, lecz w tym, jakie powinny być ich szczegółowe warunki.

Ostrzeżenia banków nie odnosiły się natomiast do tychże szczegółowych warunków ale do opcji walutowych jako takich. Wprost wynika to z treści postawionych zarzutów, w szczególności, zawartego w nich cytatu " nie uznajemy, że opcje walutowe są produktem odpowiednim dla państwa". Konstrukcja złożonych strategii opcyjnych wywołała daleko idące, negatywne następstwa dla spółki Ryzyko takich następstw nie było jednak rozpoznawalne możliwe do przewidzenia dla oskarżonych, działających przecież w zaufaniu do podmiotu najwyżej kwalifikowanego w sferze obrotu instrumentami finansowymi, tj.

Poza tym niekorzystność tych umów aktualizowała się tylko w określonych okolicznościach, których zaistnienie było mało prawdopodobne.

Transakcje opcji dzialan bezposrednich wybor zapasow

Musiała bowiem nastąpić istotna zmiana trendów gospodarczych, czyli coś znacznie większego, aniżeli typowe okresowe wahania kursów walut. Przy innych, znacznie bardziej prawdopodobnych a przy tym powszechnie prognozowanych trendach, wersja wybrana przez oskarżonych byłaby korzystniejsza.

Obrót instrumentami finansowymi nie stanowi przedmiotu jej działalności. Menedżerowie spółki musieli korzystać z jakiegoś rodzaju opcji walutowych, bowiem wymuszała to prowadzona na dużą skalę działalność eksportowa. W ich przypadku wybór nie dotyczył samej kwestii skorzystania z usług banków, ale wyłącznie szczegółowych warunków, na jakich miało to nastąpić.

Jak działają transakcje forward? | WSB MBA

Tutaj decydujące znaczenie miały natomiast propozycje banków, które przecież same konstruowały instrumenty finansowe finalnie zaproponowane spółce.

Oczywiście oskarżeni zajmowali stanowiska wymagające profesjonalizmu. Tym niemniej nie można wymagać od nich rzeczy niemożliwych. Spółka nie zajmowała się profesjonalnie obrotem instrumentami finansowymi. To nie wyspecjalizowany profil działalności a struktura sprzedaży głównie za waluty obce i co najistotniejsze, propozycje banków, skierowały oskarżonych w stronę instrumentów pochodnych o tak złożonym charakterze. Projekty umów były sporządzane przez bank a nie sposób zakładać, by druga strona miała taką wiedzę o mechanizmie zawieranych umów, jaką dysponował podmiot wyspecjalizowany, tj.

Profesjonalizm w omawianym przypadku trzeba postrzegać w kontekście przedmiotu prowadzonej działalności gospodarczej. Bez wątpienia w relacji spółki i banków to te ostatnie były stroną silniejszą. Wprawdzie więc obu stron jako profesjonalistów w obrocie gospodarczym dotyczy należyta staranność, określona w art.

Spółka nie ma w przedmiocie swojej działalności gospodarczej obrotu instrumentami finansowymi.

Transakcje opcji dzialan bezposrednich Elektryczny punkt zakupow systemu cieplej wody

Jeżeli więc jest mowa o profesjonalizmie stron, to w ujęciu potocznym, gdyż obie strony są przedsiębiorcami, ale spółka OSNC nrpoz. Prokurator podnosi w apelacji, że oskarżeni w momencie powzięcia wiadomości, iż dany produkt nie jest właściwy dla ich podmiotu, powinni zwrócić się do banku o przedstawienie alternatywnych rozwiązań. Twierdzenie to byłoby trafne, gdyby istotnie bank udzielił takiego ostrzeżenia opierając się na indywidualnej ocenie sytuacji danego klienta.

Tymczasem pouczenia były szablonowe, określane przez samych przedstawicieli banków, jako udzielane tylko "z obowiązku" i dotyczące każdego, kto z tego typu instrumentów korzystał a nie podpisał jeszcze odpowiednich formularzy. Jak wynika z zapisu rozmów oskarżonych z bankiem, ostrzeżenia nie wynikały z indywidualnej oceny, lecz tylko z faktu, że bank nie dysponował podpisanymi "dokumentami Pouczenia i ostrzeżenia o nieadekwatności produktu dla spółki Nie zwracano uwagi na to, że opcje Nie wyjaśniano, że produkt jest złożony w tym sensie, że zawiera zarówno opcje Nie wyjaśniano, na czym w istocie polega rzekoma "bezkosztowość" produktu finansowego.

  • Sąd Okręgowy oddalił powództwo po dokonaniu następujących ustaleń faktycznych.
  • Starter Company Udostepnij opcje Transakcje
  • Партнер Танкадо - призрак.

Nie zwrócono uwagi, że pod pozorem transakcji zerokosztowych tak naprawdę dochodzi do wprowadzenia do umów korzystnych tylko dla banku opcji Nie sygnalizowano, że finansowanie "braku kosztów" odbywało się tak naprawdę poprzez skompensowanie premii opcyjnych z tytułu opcji W istocie opcje Nie sygnalizowano też, że tylko po stronie banku ustanowiono zabezpieczenie w postaci bariery wyłączającej, co ograniczało możliwość skorzystania przez spółkę z opcji Zamiast tego prezentowano ogólnikową formułkę, nic w zasadzie nie oznaczającą i pozbawioną rzeczowej treści a przy tym prezentowaną w sposób ewidentnie usypiający czujność racjonalnie działającego przedsiębiorcy, nie będącego wszak profesjonalistą w sferze obrotu instrumentami finansowymi.

Pouczenia i ostrzeżenia ze strony banku pomijały to, co najistotniejsze, tzn. Nie zaproponowano w zamian konkretnych rozwiązań, czy to skorzystania z instrumentów klasycznych np.

Informacje takie okazały się adekwatne do poziomu dotychczasowego doświadczenia kontraktowego powoda, skali jego działalności gospodarczej i oczekiwań transakcyjnych. Żądanie zapłaty kwoty wskazanej w pozwie skarżący oparł - jak wskazano - na kilku podstawach. Podnosił prawną nieskuteczność umów opcji walutowych niedojście ich do skutkuprzy czym każdą z transakcji opcyjnych ujmował jako samodzielną czynność prawną i wyłączał dopuszczalność tworzenia szerszych porozumień w postaci tzw.

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

Wskazywał jednocześnie na nieważność tych umów w związku z naruszeniem art. Takie stanowisko prowadziło do wywodzenia roszczenia powoda z treści art. U podstaw sformułowania czterech pierwszych grup zarzutów naruszenia prawa materialnego s.

Wspomniane, ogólne założenie skargi usprawiedliwia łączne ustosunkowanie się do jej zarzutów sformułowanych w jej pkt i umotywowanych szeroko na s. Zgodnie z § 4 ust.

Transakcje opcji dzialan bezposrednich Modny zautomatyzowany system handlu

Podobna regulacja zawarta była w § 4 ust. Stwierdzono, że warunki transakcji są uzgadniane telefonicznie lub za pomocą innych dostępnych i zaakceptowanych przez strony środków komunikacji, przy czym dojście do skutku transakcji następuje z chwilą jej zawarcia w trybie określonym w § 7 ust. Także inne postanowienia wiążących strony wzorców umownych wspominają o konieczności uzgodnienia warunków transakcji por. Skarżący trafnie podnosi, że umowa opcji walutowej jest umową odpłatną tak też np.

Wynagrodzenie ma tu postać premii opcyjnej i przewidziane jest dla podmiotu uprawnionego wystawcy opcji call lub putprzy czym zapłata premii przez kupującego nie stanowi, oczywiście, warunku dojścia do skutku danej umowy opcji walutowej. Umowa taka jest bowiem czynnością konsensualną por. Wypłata premii opcyjnej następuje z reguły przed ewentualnym skorzystaniem przez uprawnionego kupującego z tego prawa.

Zlecenie z limitem ceny Instrument pochodny Instrumenty pochodne, inaczej określane mianem derywatów, to instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi. Ich cechą charakterystyczną jest to, iż ich wartość uzależniona jest od instrumentów bazowych, którymi zwykle są instrumenty rynku kapitałowego, w tym zwłaszcza akcje i obligacje. Instrumentami bazowymi, oprócz papierów wartościowych, mogą być również kursy walutowe, indeksy giełdowe, ceny towarów, indeksy cen, a nawet czynniki atmosferyczne. Wśród najpopularniejszych instrumentów pochodnych wymienia się opcje, kontrakty terminowe futures i forwardswapy czy też warranty. Rodzaje instrumentów pochodnych Instrumenty pochodne to zróżnicowana grupa produktów finansowych, które można sklasyfikować według różnych kryteriów.

Premia opcyjna jest jednak wynagrodzeniem szczególnym. Wiele przedsiębiorstw poniosło duże straty z powodu zawierania opcji walutowych z bankami. Dla niektórych z nich wiązało się to z zakończeniem działalności. Jednak nie zawsze tak było. Kłopoty starachowickiej spółki rozpoczęły się pod koniec roku.

  1.  - Уран и плутоний.
  2. Opcje binarne Brokers SA
  3. Если твоя проверка выявила нечто необычное, то лишь потому, что это сделали мы .
  4.  Какая разница? - огрызнулся светловолосый.

W wyniku tego zdarzenia, spółka wykazała ogromną stratę netto za rok w wysokości mln złotych przy obrotach mln zł. Doprowadziło to do sytuacji, w której zarząd Odlewni Polskich, nie mogąc uregulować zobowiązań, złożył do sądu wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego.

Transakcje opcji dzialan bezposrednich Agent opcji binarnych.

W lutym sąd ogłosił upadłość spółki z możliwością zawarcia układu. Batalia z bankami co do formy spłaty długu trwała ponad rok. W kwietniu roku Odlewnie Polskie zawarły porozumienie z wierzycielami dotyczące warunków restrukturyzacji zadłużenia i przyjęła propozycję układową.

Nowe akcje przypadły bankom proporcjonalnie do wysokości posiadanych i podlegających konwersji wierzytelności, po cenie emisyjnej 3 złote za akcję. W przypadku Odlewni Polskich czynnikiem zwiększającym szanse na osiągnięcie kompromisu między stronami było to, że spółka była rentowna.

Zabezpieczanie pozycji akcyjnych przy pomocy opcji

Mimo dekoniunktury, władze spółki oraz wierzyciele wiedzieli, że przy następnej fazie cyklu koniunkturalnego będą w stanie wypracować zysk. Od czasu wpadki z opcjami walutowymi Odlewnie postanowiły nie zabezpieczać się przed wahaniami kursowymi żadnymi instrumentami finansowymi.

Arkadiusz Cichocki spr. Uzasadnienie faktyczne I. Postępowanie w sprawie toczyło się ponownie. Poprzednio wydany w niniejszej sprawie, uchylony wskutek apelacji obrońców oskarżonych, wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie z 20 maja r.

Stosowali hedging naturalny, m. Przedsiębiorstwa, w tym Odlewne Polskie, nie są tylko i wyłącznie ofiarami kryzysu. Starachowicka spółka, podobnie jak inne przedsiębiorstwa, zostały ukarane przez KNF za brak informacji o wystawieniu na rzecz banków opcji walutowych o wartości przekraczającej spodziewane dochody w walutach, a co za tym idzie niosących ryzyko nieograniczonej straty.

Wśród ukaranych spółek znalazły się: Zakłady Azotowe Puławy S. Kluczowe znaczenie ma także przy określaniu rentowności kontraktów rozliczanych w walutach, gdy mamy do czynienia z bardzo wąskimi marżami i nawet niewielka zmiana kursu może spowodować, że opłacalna transakcja przestaje być dla firmy korzystna i generuje stratę — mówi Łukasz Falkiewicz, kierownik ds.

I ACa 1447/17, Umowa opcji walutowej. - Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi

Firmy, które chcą zawrzeć transakcję forward, są zobowiązane do utrzymywania na rachunku bankowym depozytu będącego zabezpieczeniem jej realizacji, którego wartość stanowi niewielki procent kwoty transakcji. Rozliczenie może nastąpić w dwojaki sposób: na postawie faktycznej dostawy — strony wymieniają się ustalonymi kwotami walut, poprzez rozliczenie netto — rozliczenie co do wartości wynikającej z różnicy pomiędzy kursem TTW, a kursem bieżącym w dniu rozliczenia gdy są one równe, wygaśnięcie TTW nie powoduje żadnych przepływów.

Po to też je wprowadzono, aby ograniczyć ryzyko inwestycyjne. Warto wiedzieć, iż transakcje pochodne mogą być zawierane nie tylko na zorganizowanych platformach obrotu giełdach czy też rynkach pozagiełdowych. Mogą mieć także postać umów, do zawarcia których dochodzi bezpośrednio pomiędzy dwoma podmiotami.

Nosi to nazwę OTC z ang. Wielu inwestorów zastanawia się, jak działają instrumenty pochodne. Na uwadze należy mieć przede wszystkim, że ich cechą charakterystyczną jest to, iż dotyczą przyszłej ceny i przyszłej daty. Transakcje na instrumentach pochodnych są bowiem zawierane wcześniej. Gwarantują one uzyskanie przez nabywcę prawa do przyszłego otrzymania określonej wartości pieniężnej, ewentualnie obowiązku dokonania transakcji.

To, jak działa dany instrument pochodny, zależy od jego rodzaju.